Cywilizacja Polska - nowa redakcja (5)

Instytucje Cywilizcji Polskiej

Jakie instytucje życia społecznego są istotne w swej odmienności dla cywilizacji?

Dla Cywilizacji Polskiej najbardziej charakterystyczne to:

-         rodzina z równorzędną, acz pozostającą w cieniu, rolą kobiety, co kompensowane jest szacunkiem i atencją w kontaktach bezpośrednich. Na tym tle rozwinął się w Polsce Kult  Maryjny specyficzny w swej formie pobożności. Prawa kobiet w Polsce były równe z mężczyznami, ale odrębne co do spełnianych obowiązków.

-         Prawa stanowione były przez elity (szlachtę) na zasadzie konsensusu, a ich przestrzeganie było kwestią honoru. Obowiązkiem elit było zarówno własne stosowanie tych praw, jak i na przestrzeganiu ich stosowania przez innych.

-         Wolna Elekcja; Rzeczpospolita to sprawa wspólna obywateli, gdzie król nie jest władcą a Pierwszym Obywatelem reprezentującym Jej Majestat. Wzór do naśladowania ale i Strażnik Praw  oraz organizator życia społecznego.

-         Kościół, wspólnota religijna – to nauczyciel i interpretator prawa w jego zgodności z Prawami Miłości wynikającymi z nauki Chrystusa.

Zwracam szczególną uwagę na specyficzną dla Polski rolę rodziny i roli w niej kobiety. Bo to w domu, ”z mlekiem  matki” wynosi się podstawowe życiowe wartości.

Polska idea cywilizacyjna opiera się na zasadzie współżycia ludzi równych. Równych w prawach i odpowiedzialności, ale z podziałem obowiązków.

Te zasady współgrają z doktryną chrześcijańską. I na tych zasadach opiera się funkcjonowanie rodziny.

Równość w prawach nie oznacza równych obowiązków; podział obowiązków – wynikający z płci, ale i cech osobowych, pozwala na czasowe funkcjonowanie nawet w przypadku konfliktu między stronami pod warunkiem, że uznaje się nadrzędność celu związku jakim jest wychowanie potomstwa.

Podział obowiązków  z zaznaczonymi działami funkcjonowania – daje też poczucie odrębności i niezależności w podejmowaniu decyzji.

Ograniczanie roli kobiet w życiu publicznym nie wynikało z ograniczania praw, a raczej z troski i ochrony przed nadmiernie uciążliwymi dziedzinami życia publicznego – to także z uwagi na troskę o prawidłowe wychowanie potomstwa.

Warto zwrócić uwagę na społeczny aspekt ekonomiczny tego rozwiązania; wychowanie w rodzinie jest najtańszym sposobem kształtowania potomstwa – zarówno pod względem materialnym, jak i społecznym. Wszak „pierwszym  lekarzem” jest matka na bieżąco kontrolująca stan zdrowia dzieci, jest też pierwszą opiekunką i nauczycielką. Jak wyliczyć wartość nocnych czuwań nad dzieckiem?

Ekonomiczna „wyższość” rodziny objawia się też  przy szacowaniu kosztów opieki nad starszym – odchodzącym pokoleniem.

O opiece zdrowotnej – już wspominałem; pomoc zewnętrzna, jeśli potrzebna, jest organizowana dopiero po wstępnej diagnozie rodzinnej.

Inne instytucje życia publicznego

O tych instytucjach chcę tylko wspomnieć wskazując, że pełniły istotne role w utrzymaniu ładu:

-         mir domowy. To zasada, że w sprawy rodziny i na terenie rodzinnym nie obowiązuje prawo publiczne. W domu obowiązują prawa gospodarza.

-         Przejawem zewnętrznym miru domowego była specyfika budownictwa; dwory były „otwarte” – nie miały charakteru obronnego (poza rejonami pogranicznymi), co obrazowało otwartość i publicznie dostępne dla sprawdzenia formy działalności i zasady współżycia.

-         Infamia i banicja – to wskazanie, że nie ma miejsca w społeczeństwie dla tych, którzy nie przestrzegają praw Rzeczpospolitej.

-         Kulig – nieco zapomniana instytucja – obecnie traktowana folklorystycznie. Kiedyś ważna, bo pozwalała na kontrolę sąsiedzką zasad współżycia dokonywaną na miejscu, w trakcie sąsiedzkich odwiedzin.

-         Wigilia Bożego Narodzenia. To zwyczaj dostosowany do chrześcijaństwa, a wskazujący, że Słowianie kierowali się dostrzeganiem „bliźniego” w całym otaczającym świecie. Do Wieczerzy mogli zasiąść wspólnie wrogowie, a dzielenie się opłatkiem (wcześniej – pozostałościami z Wieczerzy),  tyczyło nie tylko ludzi, ale i zwierząt (w Wigilię zwierzęta mówią ludzkim głosem). Więcej – to także traktowanie drzew, a nawet uprawianej roli jako elementu współistnienia.

Zakończenie – nowy początek

To dosyć pobieżne potraktowanie opisu Polskiej Idei Cywilizacyjnej. Zwłaszcza, że należałoby zaznaczyć, że sporo elementów jest wspólnych całej słowiańszczyźnie.

Mam jednak nadzieję, że nawet te przedstawione tu cechy są wystarczające do zastanowienia, czy należy przywrócić budowę tej cywilizacji w dostosowaniu do zaistniałych okoliczności.

Widać bowiem, że istniejące idee cywilizacyjne wyczerpały swe możliwości rozwojowe. Wchodzimy w stan zapaści wywołanej synkretyzmem.

Porządek Niezgodności – nie jest w stanie sprostać pojawiającym się wyzwaniom, a narastający kryzys jest tego ilustracją.

Idea budowy Cywilizacji Polskiej opartej na Porządku Zgodności jest odpowiedzią na zagrożenie destrukcji organizacji życia społecznego. Trzeba to przygotować, jako alternatywną drogę rozwojową.

Drogi odbudowy

Ale o tym – już w następnej notce.

CDN